ABC Xaviera Dolana, czyli Dolan w pigułce

20 marca to dzień urodzin Xaviera Dolana – niegdyś dziecko światowego kina, jeden z największych młodych talentów, obecnie reżyser, który ma na swoim koncie dwa duże wyróżnienia w Cannes, wypracowaną renomę i rzeszę fanów na całym świecie. Dopiero przekroczył próg trzydziestki, a zdążył już zrealizować osiem filmów, które zachwycały, ale też dzieliły. Urodzinowo zamknijmy Xaviera Dolana w abecadłowej pigułce!

A jak Anne Dorval

Wystąpiła w pięciu jego dziełach, skutecznie wcielając się w filmowe matki. Najpierw zmiażdżyła kreacją Chantale w Zabiłem moją matkę, w której zagrała bardzo niejednoznaczną kobietę, która jest matką toksyczną, ale jednocześnie ciężko postawić ją w pozycji matki złej. Później zobaczyliśmy ją w nieco mniejszych rolach w Wyśnionych miłościach i Na zawsze Laurence, by ponownie zachwycić się jej występem w Mamie, gdzie tym razem wcieliła się w matkę, która stara się stworzyć swojemu nadpobudliwemu synowi jakkolwiek spokojne i rodzinne środowisko. Po pięciu latach od pamiętnej kreacji, Dorval zagrała również w Matthias i Maxime, gdzie na drugim planie ponownie zachwyciła. To aktorka, z którą Dolan współpracował dotychczas najczęściej. Wystąpili również wspólnie w filmie Cud z 2014 roku. Niestety, średnio udanym.

B jak Bang Bang

Jedna z najbardziej kultowych scen slow motion pośród wszystkich teledyskowych momentów z filmów Dolana. Wyśnione miłości, piękni, hipsterscy bohaterowie i Dalida ze swoim Bang Bang. Za tę piosenkę w dziele reżysera powinniśmy podobno podziękować Moni Chokri, wcielającej się w główną bohaterkę. W jednym z wywiadów Xavier miał wspomnieć, że to ona zainspirowała go do zamieszczenia tej piosenki w filmie, zmuszając go do wysłuchania jej, z myślą, że utwór ten będzie tam pasował. Wybrzmiał idealnie.

C jak Cannes

Jeżeli spodziewać się Xaviera Dolana na jakimś festiwalu, to przede wszystkim na Festiwalu w Cannes. Aż sześć spośród ośmiu filmów pokazywanych było w sekcjach konkursowych właśnie tam. Bo w ogóle Francja to uwielbia Dolana, a kiedy krytyka miażdży Xaviera, jury w Cannes przyznaje mu nagrodę (patrz: To tylko koniec świata).

D jak Dojrzewanie

Pod tym hasłem kryje się nie tylko tematyka filmów Dolana, gdzie często dojrzewanie, a nawet może bardziej kształtowanie się bohaterów, przebija się na pierwszy plan. Dojrzewanie to też proces samego Xaviera jako reżysera, który ciągle się rozwija, a każdy jego kolejny film nazywany jest najdojrzalszym w jego dorobku. Chociaż osobiście się z tym nie zgadzam. To też taki ty i taki ja, którzy dojrzewaliśmy, dorastaliśmy razem z nim. Osobiście zacząłem w gimnazjum i był to jeden z najciekawszych punktów tego okresu. W sumie, trochę dalej jest.

E jak Emocje

Niczego tak bardzo nie cenię w filmach Xaviera Dolana, jak właśnie emocji, które niekiedy niemal wylewają się z ekranu. Być może to kwestia poruszanych tematów przez reżysera, być może też emocjonalnej egzaltacji jego bohaterów, ich krzykliwości, w której doskonale odnajdują się aktorzy, ale też on sam. Szczególnie np. w Zabiłem moją matkę, gdzie najmocniejsze konfrontacje na linii matka i syn odbywają się za pomocą krzyku (właściwie chyba poza jedną). Oglądanie Dolana to często przeżywanie, ale też nie wszyscy ten świat i te historie przeżywać potrafią. Bo filmy Xaviera wbrew pozorom nie są dla każdego.

F jak Fortepian

Podczas Festiwalu w Cannes, Dolan powiedział, że Fortepian był jednym z najbardziej inspirujących go filmów. Podczas odbierania Nagrody Jury za film Mama z rąk Jane Campion powiedział, że jej dzieło to pierwszy film, który zdefiniował, kim tak naprawdę jest. Był impulsem, który sprawił, że zapragnął pisać filmy dla „pięknych kobiet z duszą, wolą i siłą”.

G jak Gej

Xavier Dolan powiedział otwarcie, że jest gejem. Motyw homoseksualizmu pojawia się również w jego filmach, a najmocniej wybrzmiewa przede wszystkim w poniekąd autobiograficznym Zabiłem moją matkę, ale też w Tomie czy To tylko koniec świata.

H jak Harry Potter

Choć Xavier bardziej pasowałby nam do tytułowego Harrego Pottera, w francuskojęzycznej wersji dubbingowej kultowej serii podkładał głos pod… Rona Weasleya. To jednak niejedyny akcent w życiu reżysera spod znaku najpopularniejszego czarodzieja. W 2015 roku Dolan wytatułował sobie na przedramieniu Dumbledore’a, któremu towarzyszy cytat „Of course it is happening inside your head, Harry, but why on earth should that mean that it is not real?”. Na drugim przedramieniu ma wytatuowany Dark Mark – symbol Voldemorta. Na pytanie dziennikarza vulture.com „when did you get it?”, odpowiedział: „When Voldemort recruited me!”.

I jak Indochine

Wszyscy widzieli wspaniały teledysk Dolana do przeboju Hello Adele, który w 2015 roku zaliczył rekord wyświetleń w ciągu doby. Przed współpracą z Brytyjką, Xavier zrealizował teledysk do piosenki College Boy francuskiej formacji rockowej Indochine, w którym w głównej roli wystąpił Antoine Olivier Pilon. To czarno‑białe dzieło, zrealizowane w formacie 1:1, przesycone brutalnością, pełne nawiązań, ale też wizualnej doskonałości. Jeden z najlepszych teledysków, jakie kiedykolwiek widziałem. College Boy zostało we Francji ocenzurowane.

J jak Jean Coutu

Zanim Xavier Dolan stał się filmową ikoną, kradł serca ludzi jako twarz kanadyjskiej sieci Jean Coutu. Czy jesteście gotowi na ten wielki zastrzyk xavierowego uroku i słodkości? Kilkuletni Xavierek w reklamach specjalnie dla Was razy trzy!

K jak Kamp

Estetyka kampu skupia się przede wszystkim wokół stylizacji – umiłowania tego, co powszechnie uznalibyśmy za nienaturalne, sztuczne, przesadzone. Przypisuje wartość rzeczom, które mogłyby zostać określone jako rzeczy utrzymane w złym guście. Kicz ten jest oczywiście zupełnie świadomy i zamierzony, niekiedy wpływając na ironiczny charakter danego przedstawienia. Kampu w filmach Dolana nie trzeba szukać daleko. Często to on zdaje się stanowić o wyjątkowości niektórych scen, do których wraca się nawet wtedy, gdy nie wracamy do samych filmów. Scena balu lub deszczu spadających ubrań z Na zawsze Laurence, posągowy Nicolas z Wyśnionych miłości czy różne wyobrażenia matki z Zabiłem moją matkę. Bardzo ten kamp tutaj lubię!

L jak Leonardo DiCaprio

Jakiś czas temu internet opłynął przeuroczy list ośmioletniego Xaviera Dolana do Leonardo DiCaprio, który reżyser odczytał przed premierą swojego filmu The Death and Life of John F. Donovan na Festiwalu w Toronto. “I watched the movie ‘Titanic’ five times. You play very well. You are a great actor and I admire you”.

M jak Michael Haneke

Mimo że Dolan podkreślił, że wpływu na jego twórczość nie miał żaden konkretny reżyser, wskazał Michaela Haneke jako niezwykle precyzyjnego twórcę, jeżeli chodzi o reżyserię, zdjęcia oraz współpracę z aktorami. Określił go też niezwykle silnym pisarzem. Jako ulubione filmy reżysera wskazał Funny Games oraz Pana od muzyki.

N jak Na zawsze Laurence

Największy przejaw reżyserskiego narcyzmu w dotychczasowej filmografii Xaviera Dolana (narcyzm zresztą też jest na tę samą literę) i jednocześnie mój prywatny nie tylko ulubiony film kanadyjskiego reżysera, ale ulubione dzieło ever. To prawie trzygodzinna opowieść o miłości niemożliwej i nieumiejętności pogodzenia sprzecznych pragnień pomimo miłości. Są tam piękne sceny teledyskowe (ta z muzyką Moderat chociażby), niesamowicie emocjonalne przeżycia (scena w restauracji), znakomite kreacje aktorskie i mnóstwo emocji. Widziałem trzy razy i chętnie zobaczę sto kolejnych.

O jak O-Zone

Niby trochę z nostalgią wspominam czasy, kiedy Dragostea din tei mołdawskiego boysbandu O‑Zone było najczęściej graną piosenką w mojej wieży grającej (tak, posiadam ich płytę), a jednocześnie mam delikatne ciary wstydu. Ależ jak miło było usłyszeć tę piosenkę w To tylko koniec świata, gdzie Dolan dał tej piosence drugie życie i (w końcu jakąś) artystyczną wartość, dodając obraz beztroskich wspomnień z dzieciństwa głównego bohatera. Bardzo lubię tę scenę. No sztos!

P jak Pieśń słonia

Pieśń słonia to film, przy okazji którego wielu fanów Xaviera Dolana zapomina, że wcale nie został wyreżyserowany przez ich ulubieńca, tylko przez… Charlesa Binamé. Nie zmienia to jednak faktu, że Xavier zaliczył tutaj rewelacyjny występ aktorski, ciągnąc na swoich barkach całą historię, mającą lepsze i gorsze momenty.

Q jak Queer

Queer w filmach Xaviera Dolana to przede wszystkim tematyka związana ze społecznością LGBT, ale również bohaterowie, którzy stawiani są przez ogół w pozycji „innych”, „nienormatywnych”, „obcych”. Wątki queerowe pojawiają się w każdym filmie reżysera, wybrzmiewając raz mocniej, a raz nieco delikatniej. Za każdym razem stanowią jednak ważny trzon filmu. Nikim innym, jak właśnie Dolanem i jego filmem Na zawsze Laurence, zaliczyłem zajęcia ze strategii queerowych!

R jak Relacje z matką

Matki u Xaviera Dolana zawsze są „jakieś” – zapadające mocno w pamięci, nawet jeżeli znajdują się gdzieś na drugim czy trzecim planie. Mocne, charakterystyczne, bardzo charyzmatyczne. W końcu – jak sam siebie kilka lat temu określił – Dolan jest przede wszystkim reżyserem historii o matkach. To też nie tylko intrygujące portrety, ale przede wszystkim znakomite kreacje aktorskie Anne Dorval, Suzanne Clément, Nathalie Baye czy Lise Roy. Z nimi wiążą się najbardziej emocjonujące momenty w filmografii Dolana. Chociażby ta, w której Chantale na pytanie Huberta „What would you do if I died today?” odpowiada „I’d die tomorrow”, takim niebezpośrednim „I love you”. Czy ta, w której Julianne reaguje na pytanie Laurence’a „Will you still love me?” pytaniem „Are you becoming a woman or an idiot?”. Matki Dolana są wspaniałe!

S jak Soundtrack

Nie byłoby Dolana bez doskonale dobieranych przez niego piosenek. W jego filmach przewinęły się klasyki Mozarta czy Bacha, popowe szlagiery Britney Spears, One Republic czy wcześniej wspomnianego O-Zone, po Moderat, Ellie Goulding, Lanę del Rey, Oasis, Dido, Celine Dion, Visage, Indochine, Depeche Mode, Dalidę czy The Knife. Zawsze wszystko doskonale pasuje i uzupełnia obraz.

T jak Tango

Mam wrażenie, że w przypadku Xaviera Dolana najmniej mówi się o jego filmie Tom, który był romansem z kinem gatunkowym. To bardzo mroczny, niemal brudny film o tytułowym Tomie, który przyjeżdża na wieś na pogrzeb swojego chłopaka, podając się za jego kolegę. Stamtąd pochodzi perfekcyjna scena tanga, w której aż kipi od napięcia. Według mnie, jedna z dolanowych najlepszych!

U jak Ulubieniec kina gejowskiego

A w zasadzie to bardziej ikona kina gejowskiego, ale „i” było już obsadzone. Nikomu nie udaje się tak skutecznie przedostać tematyki queerowej do kina mainstreamowego. Może nie dzieje się to na skalę oscarowej Tajemnicy Brokeback Mountain, ale jednocześnie widać w tym konsekwencję. Poza tym Dolanowi udaje się gromadzić duże publiczności, szczególnie w Europie z dużym naciskiem na Francję. Niestety, może być to też dla niego pewna szufladka, do której wielu widzów szybko go wrzuciło. Warto się jednak do niej nie ograniczać.

V jak Videoclip

Już było o tym, że Dolan nakręcił w swojej karierze teledyski, ale nie było o teledyskach, które reżyser ukrywa w filmach. Są tą sceny, które wycięte z filmów, właściwie mogłyby być osobnymi videoclipami do piosenek wykorzystanych przez Xaviera. Weźmy chociażby za przykład Pass This On The Knife czy niesamowite wykorzystanie powracającego tutaj po raz kolejny Moderatu. Sceny‑videoclipy zamknięte w dolanowych dziełach.

W jak Wyśnione miłości

Drugi film Xaviera Dolana, a pierwszy, który trafił w Polsce do kinowej dystrybucji. Jedna z najpiękniejszych opowieści o miłosnym trójkącie oraz przyjaźni, która zostaje poddana próbie przez pojawienie się złotowłosego Nicolasa. Osobiście nie jest to mój ulubiony Dolan, ale wiem, że bardzo wielu widzów stawia go na samym szczycie filmografii reżysera!

X jak Xavier

Krótko: Xavier to imię pochodzenia hiszpańskiego, arabskiego i baskijskiego, a jego znaczenia to nowy dom, jasny, wspaniały.

Y jak Youth

Ciężko było z igrekiem, na który nie rozpoczyna się żadne polskie słowo, ale pod angielskim “youth” została ukryta młodość – kwestia najbardziej wyeksponowana w filmach Xaviera Dolana. Czasami mam nawet wrażenie, że są to filmy od młodego o młodych dla młodych.

Z jak Zabiłem moją matkę

Scenariusz napisał w wieku szesnastu lat, nakręcił film jako dziewiętnastolatek, a jako dwudziestolatek zaprezentował go na Festiwalu w Cannes i debiutując zgarnął kilka wyróżnień, kierując w swoją stronę uwagę całego filmowego światka. Widownia canneńska nagrodziła film ośmiominutowymi owacjami na stojąco. Film stał się oficjalnym kandydatem Kanady do walki o Oscara w kategorii najlepszego filmu nieanglojęzycznego. Kto by nie chciał tak debiutować?

JAKI JEST WASZ ULUBIONY FILM XAVIERA DOLANA?



Polub bloga na Facebooku